Τον Δεκέμβριο του 1976, μια από τις πιο συγκλονιστικές τραγωδίες στην ιστορία της ελληνικής ορειβασίας εκτυλίχθηκε στις κορυφές του Ολύμπου. Μια εξαμελής ομάδα ορειβατών, μέλη και φίλοι ορειβατικών συλλόγων της Καβάλας και της Θεσσαλονίκης, χάθηκε κατά τη διάρκεια προγραμματισμένης ανάβασης, οδηγώντας σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι
τότε στο βουνό.
Οι αντίξοες καιρικές συνθήκες, το δύσβατο πεδίο και η πολυήμερη αγωνία συνέθεσαν σκηνικό βαθιά χαραγμένο στη συλλογική μνήμη της ορειβατικής κοινότητας. Το συμβάν αυτό, που συνέβη το πρώτο Σαββατοκύριακο του Δεκεμβρίου του 1976, όταν η ομάδα περνούσε κάτω από τα Ζωνάρια του Ολύμπου σε υψόμετρο περίπου 2.700 μέτρων και παρασύρθηκε από χιονοστιβάδα, αποτέλεσε το μεγαλύτερο θανατηφόρο ορειβατικό ατύχημα που σημειώθηκε ποτέ στην Ελλάδα, με έξι νεκρούς.
Η τραγωδία σημάδεψε ανεξίτηλα την ελληνική ορειβασία και ανέδειξε την ανάγκη για οργανωμένη ορεινή διάσωση. Ήταν, ουσιαστικά, η πρώτη αφορμή για να γεννηθεί η ιδέα δημιουργίας ειδικής ομάδας διάσωσης.
Το 1978 έγινε η πρώτη προσπάθεια σύστασης Σωματείου με την επωνυμία «Σύλλογος Ορεινής Βοήθειας», μια
πρωτοβουλία στην οποία συμμετείχαν οι καλύτεροι αναρριχητές και ορειβάτες της εποχής, παρότι τελικά δεν καρποφόρησε.
Το παρακάτω χρονικό αποτυπώνει, με σεβασμό στα γεγονότα, την πορεία της επιχείρησης, τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των διασωστών και την εξέλιξη μιας υπόθεσης που άλλαξε για πάντα τον ορειβατικό χάρτη της χώρας.
Το χρονικό της επιχείρησης
Η οργάνωση και η προγραμματισμένη ανάβαση στον Όλυμπο πραγματοποιήθηκε από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύνδεσμο (Ε.Ο.Σ.) Καβάλας. Στην ομάδα συμμετείχαν οι έμπειροι ορειβάτες Στ. Χατζηγεωργίου (Πρόεδρος), Π. Τυρνική και Π. Παπαδόπουλος. Μετά από πρόσκληση εντάχθηκαν, επίσης, η Βικτωρία Μπαρζιλάι, πρώην έφορος εκδρομών και Αντιπρόεδρος του ΣΕΟ Θεσσαλονίκης, η Κέλλη Λαζαρίδου, καθώς και ο Δημήτρης Καστανιώτης, μέλος της αναρριχητικής ομάδας του ΣΕΟ, που εκδήλωσε ενδιαφέρον την τελευταία στιγμή.
Το δρομολόγιο είχε οριστεί ως εξής: Καταφύγιο «Σπήλιος Αγαπητός» (διανυκτέρευση Σαββάτου) – Ζωνάρια – Καταφύγιο «Γιώσος Αποστολίδης» (διανυκτέρευση Κυριακής) – Λαιμός – Σκούρτα – Διασταύρωση.
Όταν μέχρι την Τρίτη η ομάδα δεν είχε επιστρέψει, ο ΣΕΟ, ύστερα από επικοινωνία με τον αντιπρόσωπό του στο Λιτόχωρο, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε κανένα σημάδι επανόδου. Το πρωί της Τετάρτης, 8.12.1976, σχηματίστηκε η πρώτη ομάδα διάσωσης, αποτελούμενη από τους Αλ. Τολκατσώφ, Χρ. Κεχαγιά, Κ. Βουραζανίδη και τον Πρόεδρο του ΣΕΟ, Νικ. Παπαδόπουλο.
Η ομάδα έφτασε στο Λιτόχωρο κι από εκεί στη Σπηλιά Ιθακησίου, ακολουθώντας προκαθορισμένο σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο επόμενες ομάδες του ΣΕΟ – μαζί με τον αγωγιάτη Αθ. Τραγανό – θα κάλυπταν τη διαδρομή Διασταύρωση – Στράγγο – Πετρόστρουγκα – Σκούρτα – Λαιμός.
Η πρώτη και κύρια ομάδα διάσωσης διανυκτέρευσε στη Σπηλιά Ιθακησίου και ξεκίνησε χαράματα, με στόχο να φτάσει ημέρα στο Λαιμό, το πιθανότερο σημείο ατυχήματος. Το βράδυ της ίδιας ημέρας έφτασαν στη Σπηλιά Ιθακησίου και δύο ακόμη ορειβάτες, οι Αθ. Σπανούδης και Παν. Μποτίνης, που δεν ανήκαν σε ελληνικό
ορειβατικό σωματείο και ενεργούσαν με δική τους πρωτοβουλία.
Στη Σπηλιά παρέμεινε μόνο ο Κ. Βουραζανίδης, ο οποίος επρόκειτο να ανέβει στη Σκούρτα για να εξασφαλίσει σύνδεση με τις υπόλοιπες ομάδες, εφόσον ήταν απαραίτητο.
Όταν η ομάδα του ΣΕΟ έφτασε στον Λαιμό, εντόπισε με τα κιάλια μια μεγάλη εγκοπή στο χιόνι στη βάση του Στεφανιού. Ήταν η πρώτη ένδειξη σοβαρού συμβάντος. Η ανησυχία κορυφώθηκε στο οροπέδιο των Μουσών, όπου επικρατούσε απόλυτη λευκή σιωπή και κανένας καπνός δεν έβγαινε από το καταφύγιο του ΣΕΟ.
Δεν υπήρχε πλέον αμφιβολία ότι η ομάδα των έξι είχε θαφτεί κάτω από τον χιονισμένο όγκο, πιθανότατα στο σημείο της σχισμής κάτω από το Στεφάνι.
Με την άφιξή τους στο Καταφύγιο του ΣΕΟ αποφασίστηκε οι Αθ. Σπανούδης, Παν. Μποτίνης και Χρ. Κεχαγιάς να ερευνήσουν τη διαδρομή από το Καταφύγιο «Γιώσος Αποστολίδης» προς το καταφύγιο «Σπήλιος Αγαπητός».
Οι Αλ. Τολκατσώφ και Ν. Παπαδόπουλος θα παρέμεναν στο καταφύγιο, ώστε να ερευνήσουν τον Λάκκο κάτω από το Στεφάνι. Εν τω μεταξύ, ελικόπτερο της Πολεμικής Αεροπορίας προσγειώθηκε κοντά στο καταφύγιο, παρέλαβε τον Ν. Παπαδόπουλο και πραγματοποίησε εναέρια έρευνα μισής ώρας σε όλο το συγκρότημα των κορυφών.
Κατά τη διάρκεια αναμονής της επιστροφής του ελικοπτέρου, οι Σπανούδης, Μποτίνης και Κεχαγιάς κατέβηκαν στη βάση του Λάκκου, όπου ο Σπανούδης εντόπισε έναν μπλε σκούφο θαμμένο στο χιόνι, αδιάψευστη ένδειξη ότι τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν θαμμένα εκεί.
Όταν όλη η ομάδα συγκεντρώθηκε στο καταφύγιο, αποφασίστηκε οι Χρ. Κεχαγιάς, Αθ. Σπανούδης και Παν. Μποτίνης να κατέβουν στο Λιτόχωρο, ώστε να ενημερώσουν επισήμως την Αστυνομία, τις στρατιωτικές αρχές και τον ΣΕΟ Θεσσαλονίκης για την αποστολή ενισχύσεων με σκοπό τη μεταφορά των νεκρών.
Το πρωί της Πέμπτης, στις 9:30, έφτασε το πρώτο από τα ελικόπτερα του Στρατού, ακολουθούμενο από άλλα, μεταφέροντας συνολικά τρεις αξιωματικούς και οκτώ άνδρες των ΛΟΚ. Μαζί τους επανήλθαν οι Σπανούδης, Μποτίνης, ο Κ. Ζολώτας και οι πρώτοι δημοσιογράφοι.
Με την άφιξη των ανδρών των ΛΟΚ και ενώ ο Αλ. Τολκατσώφ είχε ήδη ανασύρει δύο σορούς, ξεκίνησε η εξαιρετικά επίπονη διαδικασία απομάκρυνσης του χιονιού και ανάσυρσης των υπολοίπων θυμάτων, που βρίσκονταν θαμμένα σε βάθος άνω του ενός μέτρου. Ακολούθησε το ακόμη δυσκολότερο έργο της μεταφοράς των σορών μέχρι το σημείο προσγείωσης των ελικοπτέρων. Εκείνη την ημέρα μεταφέρθηκαν μόνο δύο.
Το ίδιο βράδυ επέστρεψαν στο Λιτόχωρο οι Σπανούδης και Μποτίνης, καθώς και όλοι οι δημοσιογράφοι, εκτός από δύο που αποκλείστηκαν στο καταφύγιο του ΣΕΟ μέχρι το τέλος της επιχείρησης.
Η μεταφορά των σορών προς το πρόχειρο ελικοδρόμιο συνεχίστηκε μέχρι τις πρώτες βραδινές ώρες. Στην προσπάθεια αυτή συνέβαλαν καθοριστικά και οι ορειβάτες του ΣΕΟ Θεσσαλονίκης Κ. Τριανταφυλλίδης, Δ. Δούζης, Φ. Ιωαννίδης και Ο. Ιωαννίδης, οι οποίοι έφτασαν εξαντλημένοι το βράδυ της Πέμπτης και άρχισαν αμέσως να συμμετέχουν στη μεταφορά.
Το πρωί της Παρασκευής, 10.12.1976, είχε προγραμματιστεί να μεταφερθούν και οι υπόλοιπες σοροί, όμως οι καιρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν.
Η διαδικασία ολοκληρώθηκε τελικά το πρωί της Δευτέρας, όταν οι τέσσερις άτυχοι ορειβάτες και οι 23 άνδρες που παρέμεναν στο καταφύγιο μεταφέρθηκαν με ελικόπτερο στην Κατερίνη και στο Λιτόχωρο.
Κατά τη διάρκεια της πολυήμερης παραμονής των 23 ανδρών στο Καταφύγιο ΣΕΟ, ενώ η κακοκαιρία συνεχιζόταν, εξετάστηκε σχέδιο μεταφοράς των σορών από το Οροπέδιο των Μουσών προς Γκαβό – Γουμαρόστανο – Πριόνια. Το σχέδιο τελικά εγκαταλείφθηκε λόγω της βελτίωσης του καιρού.
Μια ακόμη σκέψη που διατυπώθηκε ήταν να μεταφερθούν οι σοροί στη Σπηλιά Ιθακησίου, όπου θα είχαν ανέβει και άλλες ομάδες για ενίσχυση, ώστε στη συνέχεια να κατέβουν πεζοπορικά προς τη βάση.
Ωστόσο, η πρόταση αυτή δεν υιοθετήθηκε από την τότε ορειβατική ομάδα.
Τελικά, με τη βελτίωση του καιρού και την ολοκλήρωση της περισυλλογής, τα ελικόπτερα μετέφεραν όλες τις ομάδες στο Λιτόχωρο, τερματίζοντας μια από τις δυσκολότερες και πιο δραματικές επιχειρήσεις διάσωσης στον Όλυμπο.
Από το προσωπικό ημερολόγιο του Ζαφείρη Τρόμπακα, Ιδρυτικό Μέλος της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης
